سوءتغذیه (Malnutrtion) کم وزنی در دوران بارداریرژیم غذایی برای خانم های بارداردارای کاهش وزن

 

زمانى که بدن براى حفظ عملکرد بافت ها و ارگان ها به میزان مناسب از مواد مغذى نظیر ویتامین ها، مواد معدنى، پروتئین، چربى و کربوهیدرات دریافت نکند سوءتغذیه اطلاق مى شود.

دریافت نامناسب غذا به صورت چاقى یا لاغرى سوء تغذیه تلقى مى شود. وزن گیرى ناکافى، کاهش چربى بدن، ضعف و خستگى، آتروفى عضلات، ابتلا مکرر به عفونت، ادم، تحمل نکردن سرما، تأخیر در بهبود زخم، زخم هاى پوستى و ریزش مو از جمله علائم بالینى عمده سوءتغذیه هستند.

در خانم هاى باردار وزن گیرى نامناسب در طول دوران باردارى مهم ترین علامت سوءتغذیه است. علاوه بر بررسى میزان وزن گیرى در دوران باردارى که در این دوران استفاده مى شود، یک معاینه فیزیکى دقیق نیز مى تواند علائم سوءتغذیه رامشخص کند.

علل سوءتغذیه کم وزنى مادران در دوران باردارى:

۱٫ BMI  کمتر از ۱۸٫۵ قبل از بارداری

۲٫ قد کمتر از ۱۵۰ سانتى متر

۳٫ حاملگى در سنین قبل از ۱۸

۴٫ چندقلویى

۵٫ حاملگى هاى مکرر و یا با فاصله کمتر از سه سال

۶٫ محرومیت اقتصادى، اجتماعى یا فرهنگى، ناآگاهى زنان از تغذیه صحیح در دوران باردارى

۷٫ خرافات و باورهاى نادرست غذایى « استفاده از رژیم غذایى غیر متعارف یا با ارزش تغذیه اى محدود »

۸٫ ابتلا به بیمارى هاى مزمن نظیر بیمارى هاى قلبى، کلیوى، دیابت و فشارخون بالا

۹٫ ابتلا به بیمارى هاى عفونى نظیر سل و مالاریا

۱۰٫  عدم دسترسى به خدمات و مراقبت هاى دوران باردارى

۱۱٫ فعالیت بدنى سنگین و زیاد مانند کار سخت در مزرعه یا ایستادن به مدت طولانى در محل کار یا منزل

۱۲٫ استعمال دخانیات، اعتیاد به مواد مخدر و مصرف الکل

۱۳٫ داشتن رژیم غذایى درمانى براى یک بیمارى سیستمیک مزمن

۱۴٫ کم خونی

تشخیص علت اولیه وزن گیرى کمتر از نیاز، مهم ترین اصل در درمان است. رفع علت سوءتغذیه و به دنبال آن اقدامات تغذیه اى مى تواند عوارض سوءتغذیه را براى مادر و جنین کاهش دهد. همزمان با رفع علت اصلى سوءتغذیه، رعایت اصول تغذیه اى زیر براى رفع مشکل ضرورى است.

 

رژیم غذایی برای خانم های بارداردارای کاهش وزن

* در صورت امکان دریافت پروتئین را زیاد کرده و غذاها را با استفاده از حبوبات، گوشت قرمز، مرغ و ماهى، پودر شیر خشک، پنیر، ماست چکیده، مغزها و تخم مرغ غنى نمایید.

غذاها را از لحاظ کربوهیدرات غنى کند، از گروه نان و غلات ۷ تا ۱۱  واحد در روز استفاده کنید. همچنین، مصرف پوره سیب زمینى و جوانه گندم توصیه مى شود. از انواع آردها، نشاسته ها و رشته ها در غذا مى توان استفاده کرد.

*  در صورت امکان غذاها با استفاده از مغزها، کره، خامه و روغن زیتون از نظر کالرى غنى کنید.

* مخلوط حبوبات و غلات را در غذاها بگنجانید. در انواع پلوهاى مخلوط مثل عدس پلو و یا لوبیاپلو، ماش پلو، عدسى با نان، خوراک لوبیا با نان، این امکان فراهم مى شود.

*  از جایگزین هاى مناسب گوشت استفاده نمایید مثلاً ما کارونى با پنیر، افزودن کشک در غذاهایى مثل آش، کشک بادمجان، حلیم بادمجان یا افزودن تخم مرغ به انواع سوپ ها و غذاهاى مختلف

*  میان وعده هاى غذایى مقوى نظیر سوپ غلیظ، پوره سیب زمینى با پنیر و یا گوشت مرغ، ساندویچ تخم مرغ، ماست چکیده، بستنى، فرنى، شیربرنج، شله زرد و… مصرف نمایید.

* مصرف نمک غذا را محدود کنید؛ و همان مقدار کم حتماً از نوع نمک یددار تصفیه شده استفاده کنید.

* روزانه حداقل ۲ تا ۳ لیوان از آب میوه هاى طبیعى و خانگى در فواصل غذا استفاده نمایید.

* در کنار غذا از سبزى هاى پخته (نخودفرنگى، هویج، سیب زمینى، کدو، بادمجان، گل کلم، لوبیا سبز، کرفس، لبو و…) و یا پوره آن ها استفاده کنید.

* مصرف انواع دسر پس از غذا توصیه مى شود. از فرنى، شله زرد، کیک هاى میوه اى، خرما، حلوا و…مى توان به عنوان دسر استفاده کرد.

*  غذاهاى بد هضم و ناراحت کننده را حذف و از برنامه غذایى متنوع استفاده نمایید.

* مصرف روزانه یک عدد قرص مولتى ویتامین مینرال ویژه باردارى پیشنهاد می شود.

*  در هفته ۲ تا ۳ بار از گوشت ماهی استفاده نمایید.

 

علاوه بر موارد بالا راهکارهاى زیر براى تعدیل شیوه زندگى پیشنهاد می شود:

 

۱٫ غذا در ساعات منظم و با آرامش کامل و نیز به آهستگى خورده شود.

۲٫ غذاها به طور کامل جویده شود.

۳٫ از سه وعده اصلى و دو میان وعده استفاده شود. صبحانه به عنوان کامل ترین و مهم ترین وعده غذایى محسوب گردد.

۴٫ در صورت وجود تهوع و استفراغ و یا مشکلات گوارشى تعداد وعده هاى غذایى زیاد شده و حجم غذا در هر وعده کم شود.

۵٫ الگوى غذاى مصرفى با حفظ تنوع در مصرف همه گروه هاى غذایى اصلى اصلاح شود.

 

منبع: راهنمای جامع تغذیه مادران باردار و شیرده؛ وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

<