دیابت در بارداری

دیابت بارداری

دیابت بارداری شایع ترین اختلال متابولیک دوران باردارى است که به علت درجات مختلف اختلال در تحمل گلوکز ایجاد مى شود و به طرق مختلف مى تواند براى حاملگى زیان آور باشد و مادر و جنین را مستعد بروز عوارض جدى  کند. ورزش و تغذیه دو عامل مهم در کنترل دیابت بارداری محسوب می شود که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

دیابت در باردارى به دو شکل مى تواند بروز نماید:

۱٫ افراد دیابتى که پیش از باردارى دیابت داشته اند(Pre-GDM) و دیابت آن ها مى تواند وابسته و یا غیر وابسته به انسولین باشد.

۲٫دیابتى که اولین بار در طى حاملگى تشخیص داده شده(GDM) است.

درمان دیابت در باردارى شامل رژیم غذایى، ورزش و دارو است. رژیم غذایى نخستین گام در کنترل و درمان بیماران دچار دیابت باردارى است. لازمه استفاده از این روش درمانى، ارزیابى اثربخشى درمان با کنترل قند خون است که در این مورد استفاده از گلوکومترهاى خانگى توصیه شده است.

تأثیر ورزش بر دیابت باردارى:
ثابت شده است افزایش فعالیت جسمانى فرد علاوه بر اینکه ارتباط معنادارى با کاهش میزان انسولین پلاسما دارد همچنین باعث افزایش حساسیت گیرنده هاى انسولین در سلول هاى عضلانى- اسکلتى و بافت چربى مى شود.

فواید ورزش در مبتلایان به دیابت:

* کاهش سطح گلوکز خون طى ورزش و بعد از آن

* کاهش غلظت انسولین پایه و انسولین بعد از غذا

* تنظیم سطح گلوکز روزانه خون

* افزایش حساسیت به انسولین

* بهبود وضعیت لیپید ها (کاهش ترى گلیسرید ها، کاهش اندک  LDL  وافزایش HDL)

* کاهش خفیف تا متوسط فشارخون

* بهبود وضعیت قلبى – عروقى و کاهش عوامل خطرساز قلبى

* جلوگیرى از افزایش وزن زیاد

* کاهش بافت چربى بدن و هیپر لیپیدمى

*  ایجاد حس مطلوب و ارتقاء کیفیت زندگى

موارد احتیاط در هنگام ورزش براى زنان باردار دیابتى عبارت است از:
کاهش قند خون در صورت درمان با انسولین، کتوز و تشدید بیمارى هاى قلبى

مواد غذایى غیرمجاز براى زنان باردار دیابتى

 مصرف سه گروه از مواد غذایى در مادران باردار دیابتیک مجاز نیست:

۱٫ مواد غذایى با سدیم بالا نظیر کالباس، سوسیس یا هر نوع ماده غذایى کنسرو شده، چیپس، پفک

۲٫ مواد غذایى چرب با کلسترول بالا: هر نوع غذاى سرخ شده، انواع گوشت قرمز پر چرب، کله پاچه، پوست مرغ، مایونز،شیر و لبنیات پر چرب

۳٫ قند هاى ساده در مقادیر بالا: انواع شیرینى، بیسکویت، نوشابه هاى گازدار، قند، شکر، عسل، مربا، انواع بستنى

 

نکات مهم در دیابت بارداری:

* بیمارانی که از انسولین NPH استفاده مى کنند به یک میان وعده بعدازظهر ( ۳ ساعت پس از صرف ناهار) نیاز دارند.

* توصیه مى شود زنان چاق پیش از تصمیم به باردارى، وزن خود را به حد مطلوب برسانند.

* ورزش هاى سبک (مانند پیاده روى سبک) که بر مادر باردار و جنین فشار اضافى وارد نکند، در کنترل هیپر گلیسمى (از راه کاهش مقاومت به انسولین) و حفظ وزن بدن در محدوده قابل قبول، مؤثر است و توصیه مى شود.

* استفاده از برخى شیرین کننده هاى مصنوعى مانند اسپارتام، در دوران باردارى مجاز است، به شرط آنکه بیشتر از ۲ تا ۳ واحد از خوراکى حاوى آن مصرف نشود. به علت آنکه شیرین کننده ساخارین مى تواند وارد جریان خون جنین شود، توصیه مى شود در دوران باردارى مصرف نشود.

* حتماً غذا را در حجم کم و به دفعات بیشتر ( ۵ وعده در روز) میل کنید. در هیچ وعده اى بیش از حد غذا نخورید.

* در برنامه غذایى خود از همه گروه هاى غذایى به شکل متنوع و متعادل استفاده کنید.

* مصرف غذاهاى چرب و سرخ کرده را کاهش دهید.

* مصرف نمک را کاهش دهید و حتماً از نمک یددار تصفیه شده به مقدار کم مصرف کنید.

* روزانها ز مواد غذایى فیبردار مانند حبوبات، سبزى، میوه و نان هاى سبوس دار مانند سنگک که در کاهش قند خون مؤثرا ست، استفاده کنید.

* مصرف قند هاى ساده (مانند قند، شکر، تنقلات شیرین و میوه هاى شیرین) را کاهش دهند.

* بعد از وعده هاى غذایى کمى پیاده روى داشته باشند.

* کنترل قند خون را به طور مرتب و طبق نظر متخصص انجام دهند.

ضرورى است که کلیه مادران باردار دیابتى با لیست جانشینى مواد غذایى آشنا باشند. در این موارد ضمن ارجاع مادر به کارشناس  تغذیه لیست جانشینى به مادر باردار آموزش داده شود.

 

 منبع: راهنمای جامع تغذیه مادران باردار و شیرده؛ وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

<